Een Ishikawa-diagram — ook wel visgraat- of oorzaak-en-gevolgdiagram genoemd — brengt alle aannemelijke oorzaken van een probleem per categorie in kaart, zodat de zoektocht het gehele terrein beslaat voordat er keuzes worden gemaakt.
De categorieën zijn eerder gebruikelijke geheugensteuntjes dan vaste regels. In de productie gebruikt men doorgaans de zes M's: methode, machine, materiaal, menskracht, meting en milieu (omgeving). Bij dienstverlening kiest men vaak voor mens, proces, beleid en plaats. Waar het om gaat, is dat deze indeling de aandacht dwingt naar gebieden waar die niet vanzelf heen zou gaan — de echte waarde zit in de categorieën die niemand wilde invullen.
Het is een gestructureerde brainstorm die hypotheses oplevert, geen harde conclusies. De uitkomst is een lijst met kandidaten om aan de hand van data te testen; de meest volgeladen tak als hét antwoord zien is de meest voorkomende fout, want de lengte van een tak geeft alleen aan hoeveel de groep over een categorie wist, niet wat de werkelijke bijdrage ervan is.
Wanneer u dit alleen opstelt, neemt het de aannames van één persoon over, wat het doel voorbijschiet. U heeft de mensen nodig die het werk daadwerkelijk uitvoeren, én u heeft onenigheid nodig — een diagram waar iedereen het snel over eens was, heeft waarschijnlijk alleen vastgelegd wat men toch al dacht.
